DDR Duitsers en Samuelson’s kringloopschema

Het is bekend dat maar weinig mensen Noord-Korea weten te ontvluchten; ze riskeren daarbij levensgevaar en erg zware straffen als ze betrapt en tegengehouden worden. Bijna onbegrijpelijk is het dan dat af en toe iemand van hen toch teruggaat. Voor sommigen is de aanpassing aan het westerse leven mentaal niet te verwerken, zozeer zijn ze gekneed door een regime, dat hun levenswijze en denken van de wieg tot aan het graf nauwlettend begeleidt.

Bij de éénmaking van Duitsland kwamen de oostduitsers, die voordien nog niet naar het westen waren gevlucht – zonder de deur uit te gaan – in de westerse levenswijze terecht. Westerse samenlevingen echter functioneren niet op basis van een strakke ideologie. Democratie bestaat in veel varianten want ze staat nergens beschreven in een ideologische bijbel, en vrije markt als werkingsprincipe voor de economie levert geen eng keurslijf dat streng en strak van overheidswege kan worden gecontroleerd en gesanctioneerd.

Iemand die decennialang leeft binnen een dictatuur, en er zich in schikt, kan zich een alternatief, waarover hij/zij nooit iets heeft kunnen leren, lezen, laat staan ervaren, helemaal niet inbeelden. Zelfs wie ertegen opkomt, zonder uit die beklemmende omgeving weg te kunnen, is mentaal nauwelijks voorbereid op de meerdimensionele cultuurschok waarin hij kan terechtkomen. Een koherente ideologie biedt in elk geval de duidelijkheid om precies te kunnen verwoorden waar men tegen is of wat men veranderd wil zien.

Historicus Ilko-Sascha Kowalczuk vermeldt in zijn in 2020 verschenen boek over de Duitse éénmaking ‘Die Übernahme’ (BPB Band 10517 / blz. 142) dat precies die oostduitsers, die voor de éénmaking naar West-Duitsland gevlucht waren, zich het best konden aanpassen die een leeropdracht bemachtigd hadden waarbinnen ze kritiek op en haat tegen de communistische ideologie konden verwoorden en op die manier tenminste een duidelijk referentie kader hadden.

In het onderwijs in West-Duitsland wordt aan maatschappelijke opvoeding wel degelijk voldoende tijd besteed, en voor volwassenen is er het BPB-aanbod.

Volwassenen hebben de mogelijkheid om zich betreffende sociologie, economie, en politiek bij te scholen. Een ruim en goedkoop aanbod van boeken over sociologie, economie, en politiek is bij de ‘Bundeszentrale für Politische Bildung’ (BPB) te krijgen zonder al te veel kosten voor verzending; zelfs voor buitenlanders .

In de verschillende ‘Länder’ in West-Duitsland krijgen de leerlingen in de secundaire school 1 lesuur per week sociaal of politiek onderricht; de naam van het vak verschilt per ‘Land’. Dat het moeilijk is om overzichtelijk en inzichtelijk sociaal en politiek onderricht te geven zonder er economie bij te betrekken is ook voor de Duitse leerkrachten duidelijk; maar een goede algemene en beknopte inleiding is zelfs in de Duitse leerboeken niet beschikbaar; zelfs de BPB heeft dat niet in zijn aanbod.

Binnen het oostduitse staatsbestel werd door de overheid tegelijk in alles voorzien: leven, studeren, werken, geneeskunde, ontspanning, sport, cultuur, pensioen, enz… Het gemak om van dat alles te genieten en eraan deel te nemen via bijna één enkel aanspreekpunt legde, ten koste van vrijheid, haast elke behoefte aan initiatief stil. De openingen in de Berlijnse muur brachten voor al die mensen ‘l’embarras du choix’ in het kwadraat of nog erger.

Om de westerse economische opvattingen en structuren te verkennen en te doorgronden, waarmee alle voormalige DDR’ers zowat van de éne op de andere dag werden geconfronteerd, zijn de leerboeken economie nauwelijks geschikt omdat de algemene economische theorie bijzonder zwak is uitgewerkt. Het enige schema dat het economische bestel als geheel beschrijft – het kringloopschema van Samuelson – is erg onvolledig en misleidend; het is niet meer dan de macro-economische voorstelling van het marktgebeuren tussen private bedrijven en gezinnen.

Als de westduitsers het al niet goed aangeleerd hebben gekregen, kunnen ze het uiteraard niet spontaan duidelijk uitleggen aan de ‘overkomers’. Er zijn in deze wereld nog een boel andere landen, die weliswaar niet moeten worden ‘overgenomen’ maar waarmee we in het kader van de mondialisering toch zullen moeten samenwerken op heel wat gebieden. Het is goed als we in die context onze westerse visie op principes voor samenleving duidelijk kunnen verwoorden en uitleggen.

Er ligt dus een dringende opdracht en uitdaging te wachten voor de economische academische kringen. Ze hebben die handschoen alsnog niet opgepakt.

Hoi André,
ik ben zo’n “DDR-Duitser”.
Korte samenvatting voor nu: je stuk staat strak van foute aannames en dus evengoed niet correcte conclusies. Zonde.

Hallo Anke

Ik begrijp dat ik je met de titel van mijn nieuwste bijdrage rechtstreeks heb aangesproken. Naast de auteur van ‘Die Übernahme’ zal ik dus ook een andere klok kunnen horen luiden; dat is altijd goed bij iets wat voorgelegd wordt ter discussie.

Aangezien je het hebt over foute aannames en niet correcte conclusies – allebei in het meervoud – zie ik een lange reactie tegemoet. Hoe meer detail, des te beter kan ik mijn positie verdedigen.

Ook voor de lezers van de bijdrage(n) wordt het daardoor boeiender.

Mvg

André Bequé

Verzonden vanuit Mail voor Windows 10

Hallo André,
intussen woon ik zo’n 30 jaar in NL, en ben 30 jaar aan ‘t uitleggen. Wordt er intussen wel een beetje moe van, zeker als het om zogenaamd geleerde aannames gaat (dit moest er ff uit).

Je hebt het over ‘beter verdedigen’. Dit impliceert, dat je niet denkt van standpunt te veranderen? Of was het een toevallige woordkeuze, en mag ik wel op een openminded gesprek rekenen?

Ik kan je inzichten van ‘binnenuit’ bieden, latere (niet wetenschappelijk gestructureerde - om ff helder te zijn) analyses en ervaringen.

Nee, ik doe dit niet in een lang betoog. Ik zal - daar waar mijn tijd het toelaat - in stukken reageren op je tekst.

Beginnen we met de eerste zinssnede.
Hier ligt de aananme onder, dat zo ongeveer iedereen zou moeten willen vluchten.
En je legt Noordkorea en de DDR op 1 level - wat voor een aantal onderliggende modellen klopt, maar voor heeeeeeel wat facetten ook niet.

Dus waarom wil iemand een systeem ontvluchten? Als er teveel knellende kaders zijn, toch? Vaak is de reactie van een ‘buitenstaander’ “Je bent niet vrij in zo’n systeem.”

Je hebt in zo’n systeem bijvoorbeeld de vrijheid, om je te ontwikkelen, op kosten van het land. Je moet in bepaalde kaders passen, ja. (Maar minder, wat men ‘hier’ denkt).
En: ook ‘hier’ maak je geen kans, als je niet in de gewenste kaders past. Dus, wat is je vrijheid hier, eigenlijk, waard als je oudes het niet kunnen financieren?
Wat is je zogenaamde vrijheid waard, zonder dak boven het hoofd, in een aan de onderkant sociaal knellend systeem, dat je bewust in een armoedesleur houdt als je een keer in die hoek zit?

Wat heb ik toen geleerd, en heb ik de dag vandaag nog steeds profijt van? Dansen met het systeem! Je op de vlakte houden, wanner dat even zinvol is, je move maken, wanneer je de ruimte daarvoor heb gecreëerd, trouw aan jezelf blijven.
Vertrouwend op mijn intuïtie (die me nog zelden in de steek heeft gelaten) zou ik willen stellen, dat ca. 60% van de bevolking in staat waren precies op die manier hun leven in te richten, zo als zij dat wilden, 30% zat misschien in iets wat je een soort agonie zou kunnen noemen (daar zaten ze toen in, en nu nog steeds). Max 10% zijn de cases die de westerse pers en publiciteit hebben gevoed: verzoek om naar het Westen te mogen verhuizen, vluchtpogingen, …

Dus, wat is de diepte van die eerste zinssnede?

Hallo Anke

Met verdedigen bedoel ik niet dat ik mijn standpunt niet wil wijzigen. Wat ik uit het boek van Ilko-Sacha Kowalczuk geciteerd heb diende ter ondersteuning van mijn betoog dat de presentatie van het macro-economische bestel met het kringloopschema van Samuelson heel erg tekort schiet. Dat is het doel van die bijdrage.

Zelf ben ik nog maar 26 jaar aan het uitleggen wat dat betreft. Ingaan tegen gangbare opvattingen, die niet goed onderbouwd zijn, valt inderdaad niet mee.

Wellicht heb je wat dat citaat betreft veel aan te merken en dan moet dat zeker worden rechtgezet. Ook als je omtrent de rest van de bijdrage een andere mening hebt mag je dat heel openminded zeggen.

Je hoeft niet alle aanmerkingen ineens te beantwoorden; neem de tijd om het in stukken te doen.

Mvg

André Bequé

Verzonden vanuit Mail voor Windows 10

Beste Anke

Ik had mijn eerste zinsnede langer en duidelijker, preciezer moeten maken door te stellen: Het is bekend dat, van het kleine aantal mensen die wensen te ontvluchten uit Noor-Korea, slechts weinigen daarin slagen door de zeer streng bewaakte grenzen.

Het systeem in de voormalige DDR is natuurlijk helemaal niet te vergelijken met Noord-Korea. Voorbij het feit dat uit de DDR ook een aantal mensen wilden vluchten houdt de vergelijking, voor zover ik ze wilde maken, inderdaad op.

Het effect van de vlucht is dat men, zonder een open en uitgebreide voorbereiding te kunnen maken, van de ene op de andere dag in het andere systeem terecht komt. De inschatting van de aanpassing in het andere systeem kan dan dikwijls heel lelijk tegenvallen. Alle burgers die wél in de DDR gebleven zijn tot ‘de overname’ kwamen ook van de ene op de andere dag in dat andere systeem terecht zonder dat ze daar bewust voor hadden gekozen en dus gedwongen werden om zich daarin aan te passen ook als ze zich in hun DDR goed voelden (je 60%) of met hun onbevredigende situatie (je 30%) toch vrede wilden nemen omdat het venster op het westen alleen maar de mooie kant liet zien of omdat ze beseften dat een omschakeling en aanpassing naar een ander system hen mogelijks anders maar daarom mentaal niet beter zou laten leven.

Overstappen naar het systeem van onze westerse soort samenleving kan, afgezien van de gebreken die meer en meer duidelijk worden en ondervonden worden door steeds meer mensen hier, niet eens goed uitgelegd worden door minder dan halve voorstellingen zoals het schema van Samuelson. Als je niet eens een goed inzicht en overzicht krijgt van waaraan je je zou moeten aanpassen, dan is je overstap dubbel frustrerend.

Tot zover.

Groeten

André

Verzonden vanuit Mail voor Windows 10