Eén schema, zoals ‘The Embedded Economy’, kan nooit de volledige complexiteit tonen

Bij de ‘See the Big Picture’ / ‘Kijk naar het grote plaatje’ topic heb ik al uitgelegd dat de vervanging van de ‘Circular Flow diagram’ van Paul Samuelson door het schema van de ingebedde economie niet het nodige detail in de vorm van voldoende specifieke stromen heeft opgeleverd. Ik heb erop gewezen dat Kate Raworth daar natuurlijk gestoten is op het probleem van de complexiteit van het maatschappelijke bestel.

Samuelson had in zijn oorspronkelijke ‘tekening’-versie (met het stelsel van waterbuizen) ook nog investeringen en sparen een plaats gegeven om aan te geven dat die marktgedreven transacties niet de hele werkelijkheid weergaven. Nog meer transacties / stromen van goederen en diensten en geld, waar hij op dat ogenblik al dan niet aan dacht, waren niet zo maar aan het centrale deel van het schema te koppelen op een logische, verklarende en/of verhelderende manier.

Wat er zo nog extra bij had moeten komen om vollediger te zijn kunnen we als volgt opsommen: naast de ecologische stromen, belastingen, subsidies, publieke diensten en infrastructuur, verzekeringen, pensioenen, allerhande uitkeringen, loutere geldstromen, enz… Er zitten heel wat geldstromen in deze opsomming die niet direct door goederen en diensten gecompenseerd worden en daarom niet goed aan het schema kunnen worden gekoppeld, terwijl heel wat van die geldmiddelen uiteindelijk toch voor goederen of diensten worden geruild. Tegelijk is ook duidelijk dat veel van die extra stromen verlopen via cellen / entiteiten die we niet als bedrijf noch als (gezins)huishouding kunnen bestempelen.

Er gaan veel meer stromen om in het maatschappelijke gebeuren dan er aan marktwerking te koppelen zijn. Wil men volledig(er) zijn dan moet men marktwerking loslaten als basis om te schematiseren en zich richten op het schematisch tonen van alle soorten stromen en hun samenhang. Het loslaten van marktwerking vergemakkelijkt het betrekken van andere entiteiten dan bedrijven en huishoudens in het schematiseren.

De enige moeilijkheid die dan nog rest is de hoeveelheid stromen die moet worden weergegeven, want dat alles in één schema samenbrengen leidt onherroepelijk tot een vreselijk druk kluwen dat onmogelijk te assimileren is. De oplossing daarvoor bestaat erin te werken met meerdere schema’s die te combineren zijn (dankzij een gezamenlijk gedeelde legende) en per aspect toch goed overzichtelijk en ‘leesbaar’ blijven.

André Bequé, 20-04-2020.